Uroczystość odsłonięcia tablicy upamiętniającej studenckie strajki okupacyjne w 1981 roku w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Rzeszowie
18 lutego 2026 r., w 45. rocznicę zarejestrowania Niezależnego Zrzeszenia Studentów uroczyście odsłonięto na budynku A2 Uniwersytetu Rzeszowskiego (dawny Wydział Matematyczno-Fizyczny) tablicę upamiętniającą dwa strajki okupacyjne, które zorganizowali działacze NZS w 1981 roku, a w których wzięło udział kilkuset studentów WSP Rzeszów.
Umieszczenie okolicznościowej tablicy w tym miejscu to przede wszystkim zasługa przewodniczącej naszej Komisji Międzyzakładowej POIW, Bogusławy Budy, która znalazła wsparcie we władzach rzeszowskiego Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej, będącego jednocześnie fundatorem dzieła. Tablica ta, to symboliczny hołd złożony tym studentom dawnej WSP Rzeszów, którzy zaangażowali się w strajki i ponieśli z tego powodu dotkliwe konsekwencje - byli przecież usuwani z uczelni i poddawani długotrwałej inwigilacji.
Na uroczystość zaproszenie przyjęli m.in.: Dariusz Tracz, pełnomocnik Wojewody Podkarpackiego do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, Karol Ożóg – wicemarszałek Województwa Podkarpackiego, Katarzyna Sołek i Radosław Sołek – dzieci uczestnika i jednego z przywódców strajku Jana Sołka, Bogumiła Stec–Świderska, zastępca Przewodniczącego Zarządu Regionu Rzeszowskiego NSZZ „Solidarność”, Jerzy Bednarz – przewodniczący Podkarpackiej Rady Wojewódzkiej NSZZ RI „Solidarność”, działacze NZS, którzy w 1981 roku strajkowali w innych uczelniach rzeszowskich – na Politechnice Rzeszowskiej i UMCS. W imieniu gospodarza miejsca, rektora UR Adama Reicha, głos zabrał Krzysztof Żarna, który podkreślił, że: „Odsłonięta tablica i pamięć o tych wydarzeniach nie jest jedynie hołdem dla przeszłości, jest zobowiązaniem dla współczesnych
i przyszłych pokoleń. Uczy, że odpowiedzialność za wspólnotę akademicką i społeczną spoczywa na każdym z nas i stanowi ważną część dziedzictwa Uniwersytetu i miasta”.
W wydarzeniu brali udział uczestnicy studenckiego strajku w 1981 r. tj. Leszek Granat, Bogusława Buda, Józef Stalec, Zesnon Fajger oraz inni.
Podczas uroczystości głos zabrali zaproszeni goście i uczestnicy wydarzenia. Dr hab. Dariusz Iwaneczko podziękował rektorowi UR za możliwość umieszczenia tablicy w miejscu strajku, przerwanego przez wprowadzenie stanu wojennego 13 grudnia 1981 roku. Ponadto podziękował inicjatorom tego upamiętnienia, wspomniał nieobecnych na uroczystości: Marka Wójcika, zasłużonego działacza, przywódcę NZS-tu i Wandę Tarnawską, zaangażowaną w pomoc w powstaniu inskrypcji oraz Leszka Granata. Swoimi wspomnieniami ze strajku podzieli się: Zenon Fajger, przed laty działacz NZS, a obecnie pracownik IPN-u oraz Bogusława Buda, przewodnicząca RS OiW. W tych i pozostałych przemówieniach wybrzmiały najważniejsze postulaty strajkujących studentów, domagających się: wolności, demokracji, jawności życia publicznego, zniesienia cenzury, odkłamania historii, swobodnego dysponowania paszportem czy zniesienia obowiązkowego nauczania języka rosyjskiego w szkołach. Studentów w tamtym czasie wspierali m.in. księża odprawiający msze święte, Zarząd Regionu NSZZ „Solidarność” i działacze ówczesnej opozycji np. obecny na wydarzeniu Tadeusz Kensy, rolnicy pamiętający o pomocy studentów udzielonej im, gdy sami wcześniej protestowali.
A odsłonięcia tablicy dokonali: Dariusz Iwaneczko, dyrektor Oddziału IPN w Rzeszowie, Krzysztof Żarna, dziekan Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Rzeszowskiego, Bogusława Buda, przewodnicząca Regionalnej Sekcji Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność” w Rzeszowie i Daria Węgrzyn, przewodnicząca Niezależnego Zrzeszenia Studentów Uniwersytetu Rzeszowskiego. Po tym akcie złożono wiązankę kwiatów.
Wmurowanie tablicy na budynku uniwersytetu było tylko jednym z wydarzeń rzeszowskich obchodów rocznicowych pod hasłem "Tu rodziła się Solidarność". Ruch solidarnościowy zapoczątkował drogę Polaków do wolności. W tym samym dniu, w godzinach popołudniowych, członkowie oświatowej Solidarności uczestniczyli również
w Wojewódzkim Domu Kultury w podniosłym spotkaniu Dam i Kawalerów Krzyża Wolności i Solidarności, mającym uświetnić nie tylko 45. rocznicę rejestracji Niezależnego Zrzeszenia Studentów, ale również 45. rocznicę strajków i podpisania porozumień rzeszowsko-ustrzyckich i powstania NSZZ Rolników Indywidualnych „Solidarność”. Honorowy patronat nad tym wydarzeniem objął Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Karol Nawrocki, kierując do zebranych okolicznościowy list. Podczas uroczystości kilkunastu działaczom opozycji antykomunistycznej z Podkarpacia wręczono Krzyż Wolności i Solidarności oraz Złoty Krzyż Zasługi (w imieniu Prezydenta RP uczynił to zastępca prezesa IPN dr Mateusz Szpytma), odbyła się również dyskusja panelowa pt. „Przez Solidarność do niepodległości”, a zwieńczeniem dnia stał się koncert „Pieśni Solidarności” w wykonaniu zespołu „Sonanto”, pod przewodnictwem Pawła Krasnowskiego z programem specjalnie przygotowanym na ten dzień, inspirowanym takimi wartościami jak solidarność, wolność i godność. Po uroczystości wszyscy zebrani zostali zaproszeni Bogusławę Budę do budynku Uniwersytetu Rzeszowskiego na poczęstunek i rozmowy wspomnieniowe.
Tekst: Józef Stalec
Zdjęcia Małogorzata Błońska
Edyta Dzierlęga-Goch
