Krajowy Sekretariat Nauki i Oświaty NSZZ „Solidarność” przedstawia negatywną opinię do projektu rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej zmieniającego rozporządzenie w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół. W ocenie KSNiO projekt w obecnym kształcie narusza przepisy ustawowe, przekracza zakres delegacji ustawowej, ingeruje w materię zastrzeżoną dla ustawy, w szczególności w zakresie czasu pracy i obowiązków nauczycieli oraz obciąża szkoły i nauczycieli nowymi zadaniami bez podstawy prawnej oraz bez zabezpieczenia organizacyjnego i finansowego. Zatem projekt nie ma charakteru wyłącznie porządkującego ramowe plany nauczania, lecz wprowadza istotne zmiany ustrojowe w sposobie funkcjonowania szkoły i organizacji pracy nauczycieli.
Zgodnie z art. 47 ust. 1 pkt 3 ustawy – Prawo oświatowe, minister właściwy do spraw oświaty jest upoważniony do określenia, w drodze rozporządzenia, ramowych planów nauczania. Delegacja ta ma charakter techniczno-organizacyjny i dotyczy w szczególności wykazu zajęć edukacyjnych, minimalnego wymiaru godzin oraz struktury kształcenia. Projekt rozporządzenia wykracza poza ten zakres, wprowadzając w § 7a instytucję obowiązkowego tygodnia projektowego, który zmienia sposób funkcjonowania szkoły w skali całej organizacji pracy, ustanawia nowe formy realizacji obowiązku szkolnego oraz kreuje nowy model pracy nauczycieli i uczniów, czym ingeruje w materię ustawową zastrzeżoną dla Karty Nauczyciela, oraz destabilizuje system organizacji pracy szkoły. Tego rodzaju rozwiązanie nie jest elementem ramowego planu nauczania, lecz nową instytucją ustrojowo-organizacyjną, dla której brakuje podstawy ustawowej.
Art. 42 ust. 1–3 ustawy – Karta Nauczyciela w sposób wyczerpujący reguluje czas pracy nauczyciela, obowiązkowy wymiar zajęć, strukturę zadań nauczyciela oraz zasady rozliczania pracy. Tym czasem projekt rozporządzenia wprowadza nową formę organizacji pracy w postaci tygodnia projektowego, czyli nakłada nowe zadania wychowawcze w postaci obowiązkowej godziny miesięcznie poświęconej bezpieczeństwu oraz zmienia sposób realizacji zajęć na blokowy, nie wskazując, czy i w jaki sposób działania te mieszczą się w pensum, jak są rozliczane, czy stanowią godziny dydaktyczne, czy generują godziny ponadwymiarowe oraz kto i na jakich zasadach ponosi odpowiedzialność służbową w tym zakresie. Oznacza to ingerencję rozporządzeniem w materię ustawową, jaką jest czas pracy nauczycieli. W konsekwencji projekt pozostaje w sprzeczności z art. 42 ust. 1–3 Karty Nauczyciela oraz pośrednio z art. 6 Karty Nauczyciela, który określa charakter obowiązków nauczyciela.
Krajowy Sekretariat Nauki i Oświaty NSZZ „Solidarność” wskazuje także, że projekt rozporządzenia w sposób istotny narusza autonomię pracy nauczyciela, która wynika z systemu prawa oświatowego, w szczególności z art. 6 oraz art. 42 ustawy – Karta Nauczyciela, a także z zasad systemowych wyrażonych w art. 1 ustawy – Prawo oświatowe. Projekt wprowadza obowiązkowy „tydzień projektowy” jako szczególną formę organizacji zajęć edukacyjnych. Oznacza to narzucenie nauczycielom jednej, odgórnie określonej metody pracy dydaktycznej – realizacji grupowych i międzyprzedmiotowych projektów edukacyjnych – niezależnie od specyfiki nauczanego przedmiotu, etapu edukacyjnego, potrzeb uczniów oraz warunków pracy w danej szkole. Rozporządzenie nie ogranicza się do określenia celów kształcenia lub ram organizacyjnych, lecz ingeruje bezpośrednio w formy i metody pracy nauczyciela, co stanowi wkroczenie w obszar jego autonomii metodycznej. W ocenie KSNiO projekt rozporządzenia zatem zmienia pozycję nauczyciela z podmiotu procesu dydaktycznego, odpowiedzialnego za dobór metod i form pracy, w wykonawcę odgórnie narzuconego modelu organizacyjnego. Takie rozwiązanie pozostaje w sprzeczności z ustawową koncepcją statusu nauczyciela jako profesjonalisty realizującego zadania dydaktyczne w ramach własnych kompetencji i odpowiedzialności zawodowej.
Projekt odrywa również pracę nauczyciela od jego kwalifikacji zawodowych i specjalności przedmiotowej. Wprowadzenie obowiązkowych projektów międzyprzedmiotowych, bez powiązania ich z zakresem przygotowania merytorycznego nauczycieli, prowadzi do rozmycia ich roli zawodowej i sprowadzenia ich funkcji do ogólnego nadzoru nad działaniami uczniów, a nie do realizacji procesu dydaktycznego w ramach posiadanych kwalifikacji. Jednocześnie projekt przenosi zasadniczą decyzyjność w zakresie organizacji pracy nauczycieli na poziom administracyjny, pozostawiając dyrektorowi szkoły bardzo szeroki zakres uznaniowości w ustalaniu sposobu realizacji tygodnia projektowego. Brak ustawowych i wykonawczych standardów ochronnych powoduje, że nauczyciele mogą zostać zobowiązani do wykonywania zadań wykraczających poza charakter pracy dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej, co dodatkowo ogranicza ich autonomię zawodową.
Zgodnie z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, rozporządzenia są wydawane na podstawie szczegółowego upoważnienia ustawowego, w celu wykonania ustawy i nie mogą regulować materii zastrzeżonej dla ustawy. Projekt rozporządzenia, ustanawiając nowe formy organizacji pracy szkoły, nakłada dodatkowe obowiązki na nauczycieli oraz wpływa na sposób realizacji stosunku pracy, a zatem wkracza w sferę praw i obowiązków pracowniczych, które mogą być regulowane wyłącznie ustawą. Tym samym, w ocenie KSNiO, projekt narusza art. 92 ust. Konstytucji RP, ponieważ nie wykonuje ustawy, lecz faktycznie ją uzupełnia i modyfikuje.
Art. 1 ustawy – Prawo oświatowe nakłada na organy władzy publicznej obowiązek zapewnienia stabilnych warunków realizacji zadań oświatowych, poszanowania praw pracowników oświaty oraz tworzenia spójnego systemu organizacyjnego. Projekt rozporządzenia wprowadza wieloletni system nakładkowych ramowych planów nauczania, destabilizuje planowanie pracy szkół, generuje chaos organizacyjny i kadrowy oraz przerzuca odpowiedzialność na dyrektorów bez zapewnienia adekwatnych narzędzi prawnych. W ocenie KSNiO narusza to cele i zasady systemu oświaty określone ww. art. 1.
Krajowy Sekretariat Nauki i Oświaty NSZZ „Solidarność” zwraca uwagę, że Ministerstwo Edukacji Narodowej wyznaczyło jedynie siedmiodniowy termin na przedstawienie opinii do projektu rozporządzenia. W ocenie KSNiO tak krótki termin narusza zasady rządowego procesu legislacyjnego oraz standardy prowadzenia konsultacji publicznych. Zgodnie z zasadami rządowego procesu legislacyjnego, publikowanymi przez Rządowe Centrum Legislacji, termin na uzgodnienia i konsultacje publiczne powinien być dostosowany do zakresu i wagi projektowanych regulacji, przy czym standardem jest termin pozwalający na realne i merytoryczne odniesienie się do projektu, co w praktyce oznacza co najmniej kilkanaście dni, a w przypadku aktów o istotnych skutkach społecznych i pracowniczych – około 21 dni. Skracanie tego terminu dopuszczalne jest wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych i wymaga szczegółowego uzasadnienia. Biorąc pod uwagę; że regulacje zawarte w projekcie znacząco wpłyną na sytuację prawną i zawodową nauczycieli, a także na funkcjonowanie szkół i organów prowadzących; wyznaczenie siedmiodniowego terminu na wyrażenie opinii w tak poważnej materii nie zapewnia rzeczywistej możliwości przeprowadzenia rzetelnych konsultacji, analizy skutków regulacji ani zebrania stanowisk środowisk oświatowych. Działanie MEN ogranicza zatem konstytucyjną zasadę dialogu społecznego i udziału partnerów społecznych w procesie stanowienia prawa oraz podważa transparentność i poprawność procedury legislacyjnej.
Wobec powyższego Krajowy Sekretariat Nauki i Oświaty NSZZ „Solidarność” wnosi o wycofanie projektu w całości, przeprowadzenie rzeczywistych konsultacji społecznych, opracowanie zmian na poziomie ustawowym, jeżeli intencją ministerstwa jest wprowadzenie nowego modelu organizacji pracy szkoły oraz powiązanie wszelkich zmian z Kartą Nauczyciela i systemem finansowania oświaty. KSNiO jednoznacznie sprzeciwia się wprowadzaniu tak głębokich zmian ustrojowych na poziomie rozporządzenia. KSNiO uznaje, że sposób procedowania projektu rozporządzenia, w szczególności wyznaczenie skrajnie krótkiego terminu na opiniowanie (7 dni), stanowi dodatkową przesłankę do wstrzymania nad nim prac i przeprowadzenia rzeczywistych, a nie pozornych, konsultacji społecznych. W związku z powyższym wnieśliśmy również skargę na sposób procedowania ww. rozporządzenia do Prezesa Rady Ministrów.
W imieniu KSNiO NSZZ „Solidarność”
Przewodniczący KSNiO NSZZ „Solidarność”
dr Waldemar Jakubowski
Zastępca Przewodniczącego KSNiO NSZZ „Solidarność”
Krzysztof Wojciechowski
